Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương (Hà Nội) vừa tiếp nhận và thăm khám cho bệnh nhân H.V.C. (35 tuổi, trú tại Lào Cai).
Theo bệnh sử, bệnh nhân thường xuyên có cảm giác bụng sôi, khó chịu, đặc biệt khi đói. Khoảng hai tuần trước khi nhập viện, dù ăn uống và sinh hoạt bình thường, người này vẫn sụt khoảng 2 kg. Trong quá trình đi ngoài, bệnh nhân nhiều lần phát hiện các đoạn màu trắng ngà, nghi là ký sinh trùng.
Khai thác tiền sử cho thấy, anh C. có thói quen ăn thịt bò, thịt trâu, thịt lợn tái, rau sống, tiết canh và lòng lợn. Trước các biểu hiện nghi ngờ, bệnh nhân được chỉ định nội soi đại tràng để xác định nguyên nhân.
Phát hiện sán dây dài gần 1m trong đại tràng người đàn ông hay ăn đồ tái.
Ê-kíp Trung tâm Nội soi tiêu hóa và Thăm dò chức năng phát hiện một đoạn sán màu trắng ngà, dài hơn 80 cm đang di chuyển trong lòng đại tràng. Với chiều dài như vậy, các bác sĩ nhận định bệnh nhân đã bị nhiễm sán từ trước đó khá lâu nhưng không có biểu hiện rõ ràng, sán âm thầm ký sinh trong ruột và đại tràng.
PGS. TS Lê Trần Anh, chuyên gia Nấm, ký sinh trùng, cho biết mẫu bệnh phẩm thu được là đoạn thân sán nên chưa thể xác định chính xác loài sán. Dựa trên tiền sử nhiều lần đi ngoài ra các đốt sán, chúng tôi nghi ngờ bệnh nhân nhiễm sán dây lợn.
Theo vị chuyên gia này sán dây lợn là loại ký sinh trùng đường ruột thuộc nhóm sán dây. Tại Việt Nam, tỷ lệ nhiễm sán dây lợn thấp hơn sán dây bò nhưng mức độ nguy hiểm lại cao hơn nhiều. Người mắc bệnh chủ yếu do ăn phải ấu trùng sán lợn có trong thịt lợn chưa được nấu chín kỹ. Thói quen ăn đồ sống, tái là điều kiện thuận lợi để sán xâm nhập và phát triển trong cơ thể người.
Người là vật chủ chính của sán dây lợn, trong khi lợn là vật chủ trung gian. Lợn bị nhiễm bệnh khi ăn phải trứng sán có trong môi trường ô nhiễm. Sau khi xâm nhập vào cơ thể lợn, ấu trùng theo đường máu đi đến các cơ quan và cư trú tại mô liên kết hoặc các cơ. Sau khoảng hai tháng, ấu trùng tạo thành nang gọi là gạo lợn.
"Khi con người ăn phải thịt lợn chứa các nang ấu trùng chưa được nấu chín, ấu trùng sẽ được giải phóng trong đường tiêu hóa, bám vào niêm mạc ruột non và phát triển thành sán dây trưởng thành, có thể dài tới 7 mét", PGS Anh nói.
Theo chuyên gia, bệnh có thể gây ra nhiều biểu hiện khác nhau, từ đau bụng, rối loạn tiêu hóa nhẹ, sụt cân, cảm giác bứt rứt khó chịu đến việc xuất hiện các đốt sán trắng ngà tự rụng và thải ra ngoài theo phân.
Đáng lo ngại, người còn có thể mắc bệnh ấu trùng sán dây lợn khi nhiễm phải trứng sán từ ngoại cảnh hoặc do tự nhiễm, thường gặp ở những người vệ sinh tay kém hoặc khi nôn, trào ngược khiến đốt sán/ trứng từ ruột lên dạ dày. Các ấu trùng xuyên qua thành ruột và đi đến não, mắt, cơ… tạo nang ấu trùng.
Biểu hiện lâm sàng phụ thuộc vào vị trí, số lượng, kích thước, giai đoạn nang. Khi ấu trùng sán xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương gâycác triệu chứng như đau đầu kéo dài, co giật, liệt, lú lẫn và có thể đe dọa tính mạng nếu không được điều trị kịp thời.
PGS.TS Lê Trần Anh khuyến cáo người dân tuyệt đối không sử dụng thịt lợn ốm để chế biến thực phẩm, tuân thủ nguyên tắc ăn chín, uống sôi, không ăn thịt lợn tái, nem chua sống, tiết canh hay rau sống không đảm bảo vệ sinh.
- Ấu trùng sán lợn chỉ bị tiêu diệt khi được nấu ở nhiệt độ từ 75 độ C trong ít nhất 5 phút hoặc đun sôi trên 2 phút.
- Người chăn nuôi cần quản lý tốt việc chăn thả, không nuôi lợn thả rông, xử lý phân hợp vệ sinh và sử dụng hố xí đạt chuẩn.
- Đối với những trường hợp nhiễm sán trưởng thành trong ruột, cần điều trị dứt điểm và theo dõi định kỳ nhằm hạn chế nguy cơ lây lan cho cộng đồng và biến chứng nguy hiểm cho bản thân.
Cách phòng ngừa sán khi thường xuyên ăn đồ sống
- Mua thực phẩm rõ nguồn gốc: Mua thực phẩm từ những nhà cung cấp uy tín, tuân thủ các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm nghiêm ngặt. Theo Tiến sĩ Leong Hoe Nam, chuyên gia bệnh truyền nhiễm tại Bệnh viện Mount Elizabeth Novena, Singapore: "Mặc dù việc ăn cá sống có thể tăng nhẹ nguy cơ nhiễm ký sinh trùng, nhưng lựa chọn thực phẩm ở các nhà cung cấp an toàn, có các quy định nghiêm ngặt về cách nuôi, bảo quản và chế biến cá giúp giảm thiểu nguy cơ cho cơ thể".
- Cần đông lạnh thực phẩm đúng cách: Đông lạnh cá ở nhiệt độ -18°C trong ít nhất 7 ngày có thể tiêu diệt hầu hết các loại ký sinh trùng. Tiến sĩ Terry Simpson, bác sĩ phẫu thuật và chuyên gia về an toàn thực phẩm tại Camarillo, California (Mỹ), cho biết: "Để tránh bị nhiễm ký sinh trùng từ cá, việc đông lạnh hoặc nấu chín cá là cần thiết".
Người đàn ông 40 tuổi tử vong đột ngột vì tắm theo cách "vạn người mê"ĐỌC NGAY- Rửa tay trước khi ăn: Rửa tay kỹ bằng xà phòng và nước sạch trước và sau khi xử lý thực phẩm, đặc biệt là thịt và cá sống, để ngăn ngừa lây lan trứng sán. Viện Y học Nhiệt đới và Vệ sinh London nhấn mạnh: "Vệ sinh cá nhân tốt, bao gồm rửa tay thường xuyên, là chìa khóa để phòng ngừa nhiễm ký sinh trùng".
- Tránh tiêu thụ thực phẩm sống hoặc chưa chín kỹ: Hạn chế ăn thực phẩm sống hoặc chưa chín kỹ nếu bạn không chắc chắn về nguồn gốc và cách chế biến. Theo Mayo Clinic: "Yếu tố nguy cơ chính cho nhiễm sán dây là ăn thịt và cá sống hoặc chưa chín kỹ".
- Nấu chín: Nấu chín thịt và cá đến nhiệt độ nội bộ ít nhất 63°C, giúp tiêu diệt các ký sinh trùng tiềm ẩn. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) khuyến cáo: "Nấu chín thịt và cá đúng cách là biện pháp hiệu quả nhất để ngăn ngừa nhiễm sán dây".
Minh Hoa (t/h)
